عاشقان مهدی | امام زمان

همه چی در مورد اعتکاف » عاشقان مهدی (عج)

وب سایت عاشقان مهدی (عج)

محرم





طرح

استیکر تلگرام

  • آیت الله بهجت
  • سردار سلیمانی
  • استاد رائفی پور
  • رهبر انقلاب

بنر-استاد-رائفی پور

بنر-سردار قاسم سلیمانی

بنر-استاد-رائفی پور

بنر-مقام معظم رهبری

همه چی در مورد اعتکاف

نویسنده : admin362 / تاریخ : 21 فروردین 1396, 13:21 / نظرات : 0 / بازدید : 156


همه چی در مورد اعتکاف

 

همه چی در مورد اعتکاف

تمامي ادعيه و اعمالي که در قالب عبادت وارد شده اند از دو جنبه قابل بررسي مي باشند: شکلي و ظاهري، ماهوي و معنوي؛ اگر چه شايد بسياري از اعمال  عبادي و فرائض ديني در ظاهر و اجرا، فرم و قالب با هم متفاوت بوده و به يک شکل انجام نمي گيرند اما حقيقت و ماهيّت تمامي اين افعال و اعمال از جمله اعتکاف که يکي از اعمالي است که سرآمد ديگر عبادات محسوب مي گردد؛ توجّه باطني و قلبي به ذات اقدس الهي مي باشد. اعمال عبادي اگر چه در شکل داراي کثرت و تنوّع  مي باشند اما همه آنها در عين کثرت در اهداف الهي و رسيدن انسان به کمال و سعادت دنيوي و اخروي وحدت دارند (وحدت در عين کثرت).

«دين، رهبانيّت (بمعناي عام يعني ترک دنيا، افراط در خوف و اضاعه حقوق اجتماعي) ‌را نوعي انحراف و تلقّي عوامانه از خدايي شدن معرفي کرده است. اکنون با عنايت به بينش رهباني و تأثير اعتکاف در جاي گرفتن هر کدام در موضع خود، بايد ديد پيشنهاد دين براي جايگزيني که مشکل رهبانيت را نداشته باشد، چيست؟

رهبانيت يعني ترس و کناره گيري از دنيا و متفرّق شدن از جمع عمومي با سياحت در کوه ها و سعي در سرکوب کردن تمايلات جسماني (مثل ميل جنسي  که با خصاء  کردن  انجام مي گيرد)‌.»[1]

1_تعريف اعتكاف

«اعتكاف مصدر باب افتعال به معنى پيوستگى به چيزى داشتن و حبس كردن و در لغت درنگ كردن و ادامه دادن است.[2]»

«لغت اعتكاف از كلمه عكف مشتق مي گردد و بر وزن فَعَلَ مى‏باشد. اهل لغت براى اين ماده، معانى گوناگونى را ذكر نموده اند ولى با دقت در كلام آنها مى‏توان به اين نتيجه رسيد كه همگى آنها تقريباً يك معناى كلى و جامع را در نظر داشته‏اند.»[3]

«اعتكاف در لغت به معناي حبس بودن است و از همين معناست درنگ طولانى و همراه دائمى چيزى بودن، چه آن شىء خوب باشد و چه بد مثل آن چه كه در قرآن آمده كه به كفّار گفته مى‏شود چيست اين بتهايى كه شما در برابر آنها دائماً زانو زده ايد و در جاى ديگر مى‏فرمايد كفّار و بت پرستان برابر بتهاى خود به اعتكاف نشسته اند و معناى شرعى آن مكث و درنگ طولانى براى عبادت و راز و نياز با خدا در مسجد مى‏باشد.»[4]

اگر بخواهيم به معناي لغوي اعتكاف بپردازيم شايد بتوان دهها معني بر اساس كتب مختلف از اعتكاف برشمرد؛ اعتكاف به معناي بازداشتن، مراقبت کردن، منع نمودن و ملازمت همراه با تعظيم است. در واقع، معناي ريشه اي عکف ماندن  بر محور چيزي است که مفاهيم ملازمت، مواظبت، بازداشتن، ماندن، مقابله و ... از آثار و نتايج اين معنايند.

اعتکاف از اين ريشه بر وزن افتعال است. «لغويان آن را به ماندن بر چيزي و سکونت کردن در مکاني معنا کرده اند، البته مشروط به اينکه اين سکونت و ماندن استمرار داشته باشد. برخي نيز، آن را به معناي زنداني کردن و نگه داشتن، معنا کرده اند، اما معناي دقيقتر و روانتر آن اقامت و ماندن طولاني است.»[5]

درجواهرالکلام اعتکاف اينگونه تعريف شده است: «الاعتكاف لغه هو الاحتباس و منه اللبث الطويل الذي هو احد افراد لزوم الشيء النفس عليه براً  كان او غيره قال الله تعالي: ما هذه التماثيل التي انتم لها عاكفون اي لازمون لها و حاسبون انفسكم عليها نحو قوله: يعكفون علي اصنام لهم و شرعا علي وجه النقل اوالمجاز الشرعي هواللبث المتطاول للعباده.»[6]

«اعتكاف به حسب معني لغوي يعني مقيم شدن دريك محل معين ودر اصطلاح فقهي عبارت است از نوعي عبادت كه انسان سه روز يا بيشتر در مسجد مقيم مي شود و پا بيرون نمي گذارد و هر سه روز، روزه مي گيرد اين كار شرائط و احكامي دارد كه در كتب فقهي مسطور است.»[7]

2_مفهوم اصطلاحی اعتکاف :

اما در ميان تعاريف موجود در خصوص اعتكاف، بهترين تعريف را حضرت امام (ره) در تحريرالوسيله ارائه فرموده اند وآن اينكه: «اعتكاف، عبارت است از ماندن در مسجد و درنگ درآن به قصد اينكه بندگى خدا نمايد.»

آنچه از تعريف حضرت امام درباره ي اعتكاف آشكار است هدف از ماندن در مسجد، فقط و فقط براى بندگى و عبوديت مى‏باشد و زمانى كه با اين قصد و نيت در مسجد حضور پيدا كنيم مى‏توانيم بگوئيم كه معتكف شده‏ايم. پس تنها ماندن در مسجد كافى نيست بلكه اين ماندن بايد همراه با انجام اعمال و عبادات خاصّه خودش باشد كه اعتكاف به خودى خود مستحب است ولى به وسيله نذر كردن يا با خدا عهد بستن و با سوگند ياد كردن واجب مى‏شود.

«به تعبير کاملتر، يعني وقوف و ماندن در مسجد، طبق شرايط و آداب خاص شرعي به عبارت ديگر، اعتکاف عبارتست از: ماندن در مکاني ويژه طبق شرايط خاص و براي مدت زماني مخصوص به منظور عبادت، که بطور دقيقتر مي توان گفت: اعتکاف فقط ماندن در مسجد است به قصد تعبّد، هرچند قصد عبادت ديگر نداشته باشد ، ولي احوط است قصد عبادت ديگر نيزداشته باشد.»[8]


3_تاريخچه اعتکاف :

اعتكاف در قبل از اسلام در بين اديان الهى وجود داشته و اسلام نيز حكم آنرا تنفيذ كرده است. با نگاهى به آيات قرآن كريم كه ارزشمندترين و متقنترين صُحُف تاريخ بشريت مى‏باشد در مى‏يابيم كه اعتكاف در بين پيامبران و اديان الهى جايگاه ويژه‏اى داشته است. در مجموع چند بار ماده عكف در قرآن مجيد آمده است كه نشان ازاهميت اين سنت حسنه دار؛ مانند: سوره هاي اعراف آيه 138، طه آيه‏هاى 91و97، انبياء آيه 52، شعرا آيه 71، حج آيه 25، بقره آيه هاي 125و187. حضرت باريتعالى در قرآن كريم خطاب به حضرت ابراهيم و اسماعيل فرمان مى‏دهد كه: «و (به خاطر بياوريد) هنگامي كه خانه كعبه را محل بازگشت و مركز امن و امان براي مردم قرار داديم و (براي تجديد خاطره،) از مقام ابراهيم، عبادتگاهي براي خود انتخاب كنيد و ما به ابراهيم و اسماعيل امر كرديم كه: خانه مرا براي طواف كنندگان و مجاوران و ركوع كنندگان و سجده كنندگان، پاك و پاكيزه كنيد.»[9]

«از اين آيه مى‏توان چنين استنباط نمود كه در شريعت حضرت ابراهيم (ع)، عبادتى به نام اعتكاف يا با نامى به همين معنى وجود داشته است و خداوند متعال در ضمن اين آيه مى‏فرمايد: «ما ابراهيم و اسماعيل را مأمور كرديم تا خانه كعبه را براى معتكفان پاكيزه وآماده سازند». شايد بتوان نزديكترين نوع اعتكاف را به اعتكافى كه در شريعت اسلامى وجود دارد همين اعتكاف دانست چرا كه در خانه خدا يعنى مسجد برگزار مى‏شده است. در كتب مقدّسي چون تورات و انجيل يا عهد قديم و جديد نيز مى‏توان علامات و اشاراتى بر مراسم يا عباداتى ملازم با خلوت نشينى و جدايى از اجتماع پيدا كرده اما آنچه كه به طور وضوح در آيين مسيحيت، رواج پيدا نمود و در ظاهر، امرى شبيه به اعتكاف است مسأله رهبانيت مى‏باشد.

رهبانيت به معنى خلوت نشينى، گوشه‏گيرى و پرهيز از دنيا و پرداختن به عبادت و امور اخروى، همچون خدمت به مريضان صعب‏العلاج و امثال آن مي باشد. يكى از رايج‏ترين آداب و مناسك آيين مسيحيت به شمار مى‏رود. قرآن كريم نيز به اين مطلب اشاره فرموده و اجمالاً اين كار مسيحيان را تأييد مى‏فرمايد: «...و جعلنا في قلوب الذين اتبعوه رافة و رحمة و رهبانية ابتدعوها ما کتبناها عليهم الا ابتغاء رضوان الله فمارعوها حق رعايتها فاتينا الذين امنوا منهم اجرهم وکثير منهم فاسقون؛[10] ترجمه: و در دل كسانى كه از او عيسى ‏بن مريم (ع) پيروى كردند نرمى و مهربانى و رهبانيتى كه خود بدعت گذاشتند قرار داديم ما آنرا برآنها واجب ننموديم ولى خودشان براى بدست آوردن رضاى خدا آن را قرار دادند ولى آن چنان كه بايد آن را رعايت ننمودند و از آنها بسياري به راه فسق و تبهکاري شتافتند».

 پس همانگونه كه از اين آيه كريمه استفاده مى‏شود مسأله رهبانيت از تعاليم حضرت مسيح (ع) نبوده (اگر چه زمينه پرهيز از دنيا و زُهد گرايى در آيين آن حضرت وجود داشته است) ولى گروهى از مسيحيان به خاطر رضاى خدا ترك دنيا كرده به آن روى آوردند قرآن نيز چنين كارى را رد نمى‏كند. ولى مى‏فرمايد: «متأسفانه همان سنتى را كه خودشان ايجاد نموده بودند پاس نداشتند.»[11]

«در ذكر قصّه حضرت موسي نيز به مواعد40 روزه اي بر مي خوريم كه حكايت از نوعي اعتكاف در وعده گاه كوه طور از حضرت موسي در محضر حضرت ربوبي انجام مي شود و باز مي تواند به عنوان مويّدي بر اعتكاف اسلامي مرسوم ما باشد[12]».

 شيخ بهايي در اشعار خويش به همين نکته اشاره اي دارد :

رفتم  به درصومعه عابد و زاهد ديدم همه را پيش رخت راکع و ساجددر ميکده رهبانم ودرصومعه عابدگه معتکف ديرم و گه ساکن مسجد يعني که تو را مي طلبم خانه به خانه[13]

«آنچه که ازمطالعه تاريخ به دست مي آيد اين است که انبياء و اولياء در طول تاريخ هميشه بر حضور در اعتکاف پيش قدم بوده اند که براي نمونه به بعضي از آنان اشاره مي شود:

- حضرت سليمان :

     مرحوم علاّمه مجلسي به نقل از مرحوم طبرسي آورده است که: «ان سليمان کان يعتکف في مسجد بيت المقدس السنه و السنتين و الشهر و الشهرين و اقل و اکثر يدخل فيه طعامه و شرابه ويتعبد فيه.»[14] ترجمه: براستي سليمان هميشه در مسجد بيت المقدس به مدت يک سال يا دو سال و يا يک ماه و دو ماه، ‌اعتکاف مي کرد و غذا و آب خود را به آنجا مي برد و در آنجا به عبادت مي پرداخت در ادامه اين روايات آمده است که حتي مرگ سليمان (ع) در همان جا و درحال اعتکاف اتّفاق افتاد.

- حضرت مريم (ع)

     «آن گاه که فرشته الهي به ملاقات حضرت مريم آمد او از مردم فاصله گرفت و در خلوت به سر برد تا به مکاني خالي و فارغ از هر گونه دغدغه به راز و نياز با خداي خود بپردازد و چيزي او را از ياد محبوب غافل نکند. به همين جهت، طرف شرق بيت المقدس را که شايد محلي آرامتر و يا از نظر تابش آفتاب پاکتر و مناسبتر بود برگزيد.»[15]  

«مرحوم علاّمه طباطبايي (ره) مي فرمايند: «هدف حضرت مريم (ص) از دوري نمودن از مردم، روي آوردن به سنت اعتکاف بوده است.»[16]

- پيامبر اکرم (ص)

«در دوران جاهليّت و پيش از بعثت حضرت رسول اكرم (ص) گروهى از مردم

حجاز از جمله پيامبر اكرم (ص) و اجداد بزرگوارشان به دين حنيف ملتزم بودند. آنها نيز گاهى در كوه ها و غارها به تحنّت و عبادت خداوند يكتا مى‏پرداختند و اعتکاف به عنوان يک عمل عبادي، رايج بود. و حضرت محمد (ص) که هنوز مبعوث به رسالت نشده بودند هر سال چند ماه را در غار حرا اعتکاف مي کردند. ولي اعتکاف در اسلام با احکام و شرايط جديد، توسط شخص پيامبر اکرم (ص) عملاً ترويج شد، لذا حضرت در دهه آخر ماه رمضان هميشه معتکف بود.»[17]

همچنين جايگاه و اهميت اعتکاف در نزد پيامبر گرامي اسلام (ص) را بايد در برخورد ايشان با اين سنت اسلامي دريافت. در روايات معتبر آمده است که بعد از جنگ بدر که در ماه مبارک رمضان واقع شده بود و پيامبر اکرم (ص) در آن سال اعتکاف نکردند و در دهه آخر ماه رمضان سال بعد، معتكف شدند يک دهه براي همان سال و يک دهه هم براي قضاي سال قبل اين عمل عبادي را انجام دادند.

«در صحيح بخاري و سنن ابن ماجد روايت شده است که عمر به حضرت رسول (ص) گفت: در دوران جاهليت نذر کرده بودم شبي را در مسجد الحرام اعتکاف کنم، حضرت رسول به او فرمود تا به نذر خود وفا کند.»[18]

«از اينکه پيامبر اکرم (ص) پيش از هجرت در مسجد الحرام اعتکاف کرده باشد، اطلاعي در دست نيست، ولي پس از هجرت به مدينه، بنا به روايت امام صادق (ع) اولين بار در دهه اول ماه رمضان، سال بعد در دهه دوم و سال بعد در دهه سوم همان ماه در مسجد معتکف گرديد.»[19]

حضرت علي (ع) در خصوص اعتکاف پيامبرگرامي اسلام (ص) مي فرمايند: «فلم يزل يعتکف في العشرالا و اخر من رمضان حتي توفاه الله.[20] ترجمه: پس  پيامبر اکرم (ص) هميشه در دهه آخر ماه رمضان در حال اعتکاف بود تا آن وقت که خداوند جان او را گرفت».

پی نوشت:

1- يوسفي سجاد، نگاهي تازه به قرائت مؤلفه هاي دين، کتاب حيات طيبه، ص 55.
2- دهخدا علي اکبر، لغت نامه، ج2، ص 2494.
3- موظف رستمي محمد علي، بايسته هاي اعتکاف، ص 9.
4-  جواهر الکلام، ج 17، الاعتكاف، ص 159.
5- حيات طيبه (مجموعه مقالات پيرامون اعتکاف)، ص18.
6- جواهر الکلام، ج 17، الاعتكاف، ص 159.
7- مطهري مرتضي، کتاب علوم اسلامي، ص 94.
8- حيات طيبه (مجموعه مقالات پيرامون اعتکاف)، ص20.
9- قرآن كريم، سوره بقره، آيه 125.
10- قرآن كريم، سوره حديد، آيه 27.
11- موظف رستمي  محمد علي، بايسته هاي اعتکاف، ص 10و11.
12- اعتکاف خلوت چند روزه با خدا، سازمان تبليغات اسلامي استان اصفهان، ص9.
13- کليات شيخ بهايي، انتشارات کتابفروشي محمودي، ص76.
14- بحارالانوار، ج14، ص141.
15- حيات طيبه (مجموعه مقالات پيرامون اعتکاف)، ص164.
16- طباطبايي  محمد حسين، تفسير الميزان، ج14، ص 34.
17- حيات طيبه (مجموعه مقالات پيرامون اعتکاف)، ص164.
18- دايرة المعارف اسلامي، ج6، ص355.
19- مغنيه  محمد جواد، فقه الامام جعفرالصادق(ع)، ج2، ص53.
20- بحار الانوار ، ج94، ص7.

منبع:
سازمان تبلیغات اسلامی

 

مربوط به بخش:اسلام و قران
http://ashganmahdi.ir
http://ashganmahdi.ir





ارسال نظر

نام:*
ایمیل:*
متن نظر:
کد را وارد کنید: *
عکس خوانده نمی شود